جستجو
آرشیو

تحول در نظام آموزشی – دکتر کوشکی

بسم الله الرحمن الر حیم

موضوع بحث، نظام آموزشی حاکم بر مدارس و دانشگاههای ماست . آیا باید تحولی در این نظام ایجاد شود ؟ در چه جهتی ؟در حال حاضر نظام آموزشی ما یک نظام آموزشی رضاخانی است . برای مثال نظام آموزشی تمدن ایرانی اسلامی ۳۰۰ سال پیش که در آن تمام مشاهیر ازجمله ابوعلی سینا، خوارزمی و غیره به عرصه رسیدند نیازی به سیستم اداری نداشت . ملا یا مکتب دار به خاطر وظیفه تدریس می کرد و معاشش این نبود . بچه های ۵ سال روزی یک ساعت در مکتب خانه می آمدند و درس می خواندند . در سال ۵ یا ۶ ماه بود و بقیه سال بچه ها به کار کشاورزی مشغول بودند و در آن شرکت داشتند و ۱۰ تا ۱۲ سالگی درس تمام می شد . از لحاظ وقت ، وقت کم می برد و هزینه ای نداشت . اما خروجی های این نظام چه مزیتهایی داشت ؟ به ظاهر ساده بود آنها مسلط به ادبیات فارسی بودند و شاهنامه و گلستان را به خوبی می خواندند و معنی می کردند. عربی و قرآن را خوب می خواندند و قرآن را حفظ می کردند. حسابداری و ریاضی کاربردی را یاد می گرفتند همین طور خط خوش را.

حالا الآن این نظام آموزشی رضا خانی ۸۰ سال پیش که ۱۲ سال مدرسه و دبیرستان و ۴ سال دانشگاه است . کسی که رشته اش ریاضی است ، ادبیات بلد نیست و کسی که رشته اش ادبیات است ریاضی بلد نیست . خط خوش از بین رفته درحالی که ۲ وزارت خانه بزرگ کشور، آموزش و پرورش و آموزش عالی نصف بودجه مملکت را به خود اختصاص داده اند . خروجی های لیسانس ادبیات ما شاهنامه را نمی توانند بخوانند و معنی کنند . قرآن را هم همین طور ، مگر این که جایی غیر از این نظام آموزشی تعلیم دیده باشند . ما از یاد دادن کاربردی مهارتهای ساده زندگی ویا همین جمع و ضرب و تفریق و تقسیم ناتوانیم.

تمام مشاهیر ما در آن نظام آموزشی فارغ التحصیل شده اند. این نظام آموزشی ما آنقدر بی تاثیر و یا کم تاثیر و پر هزینه شده که باید در آن تحول ایجاد شود. در آن علم کاربردی نیست، جز محدود به برخی رشته ها مثل پزشکی. مثلاً دروسی که خوانده می شود چه تاثیری در بیرون خواهد داشت . علم یعنی این که می شود با آن مشکل یا مساله ایی را حل کرد. عالم باید حل مشکل و مساله کند .
بیگانگی علوم آموزشی از نیازهای جامعه

جامعه ایرانی در مقاطع علمی و تمدن سازی بسیار مقتدر است. قدرتش هم قدرت علمی و فرهنگی است که زبانش بعنوان زبان علمی در هند و چین و آسیا و جهان پخش می شود و فارسی می شود زبان نخبگان آسیا. چرا در دوران صفویه در ایران همه باسواد بودند؟ چون علمش علم کاربردی بود و ریشه در مبانی اعتقادی مردم داشت و جامعه در علم غوطه می خورد و علم عمومی بود. نظام آموزشی آن زمان کاری می کرد که هر انسانی که می خواست زندگی کند زندگی اش با علم گره می خورد و بدون آن ممکن نبود و مردم احساس می کنند که علم از نان شب واجب تر است. به خاطر این همین مردم ۷۰۰ سال پیش در کنار رود طبس سدی می سازند که هنوز محکم است و تمام خصوصیات یک سد مدرن را دارد . با هزینه کم و توسط روستائیان. اما سدهایی که امروز ساخته می شود بیش از ۵۰ سال گارانتی ندارد و این نظام آموزشی که ما در آن درس می خوانیم چنین خروجی هایی ندارد . جز در چند رشته محدود. عمر و سرمایه هزینه می شود و نتیجه آدم هایی می شود که با بیرون ارتباطی ندارند و نمی دانند که این علوم فیزیک، شیمی، فلسفه و منطق چه جایگاهی دارد و به چه دردی می خورد.

نیروی انسانی غربزده

بدی دیگر این نظام آموزشی تربیت آدمهایی پرمدعا است، دین و فرهنگ و سنت ها در نظرش بی ارزش می شود و آدمهایی مغرور و غرب زده که فرنگ را همه چیز می پندارند ، چون از ابتدایی در کتاب هایش هر چه کاشف و مخترع دیده غربی بوده. زبان شیمی و فیزیک و غیره هم که غربی است و به این نتیجه می رسد که ما هیچ نیستیم .

اگر می خواهیم ببینیم که رضا خان در این ۸۰ سال که نظام آموزشی تاسیس کرده ، خروجی هایش چه بوده، مقایسه می کنیم . ما دراین مملکت نزدیک به ۷۰ سال است رشته اقتصاد داریم ولی هر روز مشکلات اقتصادی در جامعه پیچیده تر شده . در شهر سازی، حمل و نقل و غیره رشته تحصیلی داریم ولی مشکلات همچنان پیچیده تر شده است . علت این است که زمانی که رضاخان وارد این مملکت شد و قرار شده که ما فرهنگی و باسواد شویم گفت باید علم را از غرب بیاوریم و قرار شد علمی که از آنجا آمده را در مدرسه بخوانیم و فقط بخوانیم . یک انقلابی اتفاق افتاد یعنی دگرگونی با ماهیت دینی که همه چیز را متحول کند ولی نظام آموزشی عوض شده؟ خیر. زیرا اصل نظام آموزشی این بود که باید علم را از بیرون بیاوریم و فقط خواننده باشیم.

انقلاب و نظام آموزشی

قرار شد انقلاب شود و یک تحولی ایجاد شود که این نظام آموزشی بتواند این جامعه را به شأنی که دارد برساند و از این وضعیت نامطلوب به جایی که بتواند برای جهان تعیین تکلیف کند و ادعایش این است که می خواهد جهان را برای ظهور آمده کند. به تعبیر حضرت امام ، ما منتظر روئیت خورشید هستیم . متاسفانه وضعیت فعلی خیلی به روئیت خورشید شبیه نیست . چه چیز باید متحولش کند ؟ تربیت اولین قدم است.

رهبران انقلاب ما از نظام آموزشی چه توقعی دارند ؟ دین ما چه انتظاری از نظام آموزشی دارد؟ دین ما می گوید علم چیست و چه تاثیری در زندگی مردم دارد و باید داشته باشد ؟ دین می گوید علم موجب روشنایی دنیا و آخرت است . علم باید موجب تکامل باشد. علم باید دنیا را حسنه کند تا آخرت هم حسنه شود. علم باید انسان ساز باشد. انقلاب اسلامی از نظام آموزشی علمی می خواهد که انسان را تربیت کند . عالمی که هر چه علمش بالاتر رود آدم تر باشد و حضورش در مقابل خداوند و در مقابل بندگان بیشتر شود.

انقلاب اسلامی می خواهد قدرتمند باشد در همه عرصه ها زیرا می خواهد منتظر مهدی موعود شود. جامعه قدرتمند، مستعد و زاینده می تواند از مهدی موعود حرف بزند و به جهان بگوید گوش کنید و براساس داشته های جامعه خود به همه نیازها پاسخ دهد ، بر داشته های خود اکتفا کند و این وقتی اتفاق می افتد که نظام آموزشی متصل شود به بیرون و واقعیات بیرونی. وقتی همین نظام آموزشی تکیه گاه شد، به بالندگی و زایندگی رسید. زمان جنگ سال ۶۲ برای اولین بار رژیم عراق در جزیره مجنون بمب شیمیایی زد ، در اولین سری ۳۰۰۰ نفر مجروح شیمیایی داشتیم و امدادگران و دانشجویان پزشکی ما انواع زخمها و سوختگی ها را خوانده بودند جز این مورد را چون سلاح شیمیایی درجهان استفاده نشده بود. جز در جنگ جهانی اول. مجروح ها را به انگلیس و آلمان و هلند فرستادیم و همانجا بود که فهمیدیم خود آنها این بمبها را به رژیم عراق داده بودند. پس پزشکان ما مجبور شدند از صفر شروع کنند که چه چطور درمان اولیه، امداد رسانی و داروسازی را در این زمینه داشته باشند و الآن در عرصه شیمیایی حرف اول را می زنیم . همین نظام آموزشی اینجا مولد و زاینده شد.

چرا؟ چون گیر کردیم و فهمیدیم خودمان هستیم و باید کاری کنیم . در صنایع دفاعی به کمک هیچ کشوری زیردریایی ساختیم . در دنیا چند کشور داریم که تکنولوژی زیردریایی را دارند؟ و بچه های ایرانی از صفر شروع کردند و برخود تکیه کردیم.

باید نظام آموزشی مورد اعتماد باشد و اتکا به صنعت بومی داشته باشد و نیازها را بشناسد و راهکار بسازد و این کار باید عمومی شود و تبدیل به یک شبکه شود. اگر این اتفاق بیافتد این نظام آموزشی از غرب زدگی و خود باختگی در می آید و از مصرفی بودن به سوی بهره وری می رود و کم هزینه می شود. وقتی این زمینه های شکل گرفت در فاز بعدی می تواند آماده شود به سوی انسان سازی و حرف امام راحل که فرمودند : «دانشگاه محل انسان سازی است» و بشود علامه طباطبایی. قبل از این که عالم شود آدم شد. شروع آن هم از دانش آموزان و دانشجویان و کسانی که دایه مذهبی و عرق مذهبی بودن را دارند می باشد. همان طور که امام فرمودند: «امید من به شما دبستانی هاست» یعنی در آن مقطع امیدی به اساتید نبود. و آن دبستانیها تبدیل شدند به دانشجویان امروز . یعنی این بچه های امروز هستند که باید تحول را در آموزی بوجود بیاورند نه کسی که خود کم بین است و آن را واگذار به شورای فرهنگی و انقلاب فرهنگی می کند. اما کسی که می گوید می توانم و استعداد و توانایی خدادای خود را قبول دارد، در گام اول اعلام آمادگی می کند. دانشجوی هر رشته ای فکر می کند که در بیرون علمش می تواند واقعیات و مشکلات بیرونی جامعه امروزی را حل کند . از سوالات فلسفی بچه مدرسه ای که در باره وجود می پرسد تا نیازهای فردی و بهداشتی و آب آبیاری و غیره و نیازها و مشکلاتی که سوالاتش بدون جواب مانده.

غفلت، منشا همه ی مشکلات

چرا این مشکلات در طی این سالها حل نشده ؟ غفلت، یعنی عادت کردن به مسائل موجود و ندیدن لزومی برای تحول و این اشکال، اشکال بشریت در طول تاریخ است. آن عامل درونی که مربوط به خود انسان است را می شود تغییر داد و هر چه دایره این تغییر بیشتر شود به تدریج گسترش یافته و عوامل بیرونی را تحت تاثیر قرار می دهد.

دانشجوی امروز باید جستجو کند و در مسائل کارشناسی کند، دانشجو اگر داعیه ی رهبری و ولایت دارد باید پایه ی اندیشه دینی اش از امام باشد. تا بتواند زمینه ساز ظهور باشد. این کارشناس باید به روز باشد و جستجو کند و حقیقت را بدست آورد.

ساختارها باید به طور طبیعی ایجاد شوند نه به صورت مصنوعی در دانشگاه . اگر قرار باشد کار علمی و فرهنگی صورت بگیرد باید ساختارش را خود دانشجو ایجاد کند .

بعضی رشته ها شبیه این جمله که رشته ی آبیاری گیاهان دریایی است، هستند اما ما می توانیم رشته های بی خاصیت را با پیوند زدن به بیرون بارور کنیم.

ما که پیرو آقای خامنه ای هستیم ایشان سر قضیه ای فرموده بودند که : «من حرص می خورم که ایران در هدر دادن آرشیو آب کشاورزی حرف اول را می زند.»

چرا نظام آبیاری ما آنقدر مشکل دارد که در یک کشور خشک آب گران بها را هدر می دهیم بدون حداقل بازده. دانش ما کاربردی نیست .

چرا نظام آموزشی ما بر خلاف بعضی ها نتوانست کاری کند؟ غفلت چیست؟ وابستگی–واردات.

طبق گفته معاون وزیر صنایع در سال ۸۸ ، ۴۰ میلیارد دلار کالای صنعتی وارد کردیم که همواره در ایران می توانستیم تولید کنیم اما دولت به تولید کنندگان ایران اعتماد نکرد . چرا ؟ چون دولت، فارغ التحصیلانش غرب زده اند.

رابطه این علم با علم حوزه علمیه و مرز این علم با علم خارج از ایران چیست؟ و چطور وابسته نشویم اما از علوم آنها استفاده کنیم؟

وظایف حوزه در قبال نیازهای جامعه

حوزه های علمیه هم شبیه دانشگاه ها شده اند با بازدهی پائین . حوزه های علمیه ما زمانی جایی بودند که طلاب در آنجا تشنه و جویای علم بودند و مثل علامه طباطبایی داشتند و در همه علوم تحصیل می کردند. هندسه، ریاضیات، فلسفه، نجوم و غیره اما حوزه های علمیه امروز این بستر را ندارند. سوال بسیاری از خانواده های مذهبی این است که چه کنیم که بچه های ما از مذهب زده نشوند؟ حوزه های علمیه می توانند در عرصه های علوم انسانی ، روانشناسی ،سیاست و غیره نیازهای جامعه را از دین منطبق با نیازها با شرایط بیرونی با نیازها و شرایط امروز استخراج کنند و به تمام این سوالات پاسخ دهند. می توانند گروه تیمی تشکیل دهند و رساله ی علمی و روانشناسی کودک را بیرون بدهند که در حد خود آموز باشد. این وظایف حوزه علمیه ماست و بر گردند به آن زمانی که از حوزه های علمیه خواجه نصیر و ملا صدرا بیرون می آمد .

علم بومی و غیر بومی

در رابطه با واردات علوم ، آن علوم که بر اساس قوائد و قوانین آن کشور است به درد ما نمی خورد اما علومی که بر اساس قوائد و قوانین خود ما باشد کاربرد دارد . مثلا در خصوص حقوق مدنی ما نیازی به علوم آنها نداریم چون دین ما تمام این مسائل را دارد و مطرح کرده. اما در خصوص حقوق بین الملل و از این دست مجبوریم از آنها استفاده کنیم .

از مقام معظم رهبری بپرسید شما یک کارشناس که دین را از همه ابعاد آن بشناسد نام ببردید، قطعاً امام خمینی را نام می برد. و خود ایشان شاگرد امام بوده اند و می فرمایند : «این راهی که می رویم ادامه ی راه امام (ره) است و در مسیر ایشان هستیم و موسس امام هستند.» ما زمانی بیچاره شدیم که امام را فراموش کردیم و بعد گمنام ترین فرد مقام معظم رهبری شد. ما افتخار می کنیم که از کسی پیروی می کنیم که

شاگرد امام است .

وقتی نظام آموزشی کاربردی نباشد، استعداد معنا ندارد ما قبلاً یک جهاد سازندگی داشتیم که به روستا ها می رفت و به اندازه یک دولت کار می کرد بدون هیچ بودجه ای اما الآن به سیستم جهاد تبدیل شده با بودجه بسیار بالا و بدون کارایی .

نود درصد هنرمندان انقلابی ما که بعد از ۳۰ سال هنوز مذهبی مانده اند خروجی یک مسجد هستند که یک کانون فرهنگی تربیتی چند نفره در مسجد در زمان پهلوی ایجاد کردند و یک تعداد بچه را جذب کردند و آن را به راه انداختند .

در عرصه رسانه راهکار این است کسی که می خواهد در این زمینه کارکند باید قوت و مبنانی دین را بلد باشد و دین را مبنایی عرفانی و فلسفی بشناسد. چرا که در عرصه هنر و رسانه خطر ها بسیار ریز هستند .

۲پاسخ به “تحول در نظام آموزشی – دکتر کوشکی”

  • طوبی ولیپور:

    خیلی عالی بود .عین واقعیت است ولی کی و چه زمانی درست می شود.چهد کسانی باید پی گیری کنند تا نظام آموزشی اسلامی شود و خانواده ها از این نگرانی نجات یابند.

  • سلام:

    باسلام
    سوال مهمی از حضورتون داشتم پیرو بحثی که چند سال قبل در دانشگاه علوم اقتصادی در دوره ای تحت عنوان طرح صدر مطرح کردید احتمالا به خاطر ندارید موضوع بحث نقد نظام سرمایه داری غرب بود
    با توجه به اینکه دانشجوی ارشد اقتصاد اسلامی هستم جواب به این سوال برای اینجانب مهم است
    فرمودید که قرارداد هایی که در پیامبر اکرم آن هارا امضا کردند قردادهایی بوده که قبلا توسط انبیا الهی مطرح شده اند به عبارتی بشر عادی آن هارا طراحی نکرده که الان شریعت بر آن مهر تایید زده باشد بلکه همه امضایی ها نیز توسط انبیائ الهی مطرح شده است
    برای نمونه نیز به طواف خانه خدا اشاره کرده و گفتیدکه طواف خانه خدا از قبل توسط حضرت ابراهیم مطرح شده بوده و نبی اکرم مجددا آن را تایید کردند
    اما شما مثال اقتصادی نزدید مخصوصا در مورد قرداد های اقتصادی که بحث امضایی و تاسیسی بودن موضوع مهمی در قرداد هاست
    استاد اینجانب معتقدند که اتفاقا بسیاری از قردادهای امضایی توسط عقلا طراحی شده و اسلام آن ها را تایید کرده است و الان نیز اسلام می تواندبسیاری از قراردادها را مثل بیمه که عقلا آن را طراحی کرده اند امضا کند
    میخواستم اگر برای نمونه قرار دادی را که اسلام آن را امضا کرده واین قرارداد (اعم از اجاره بیع جعاله شرکت و…)قبلا توسط انبیا مطرح شده بفرمایید یا دلیلی که اثبات کند که هرآنچه خوب است و اسلام تایید می کند فقط توسط انبیا مطرح می شودرا بفرمایید؟!!
    باتشکر

یک نظر بگذارید