جستجو
آرشیو

کتاب، ابزار تحقق انقلاب اسلامی ایران در قرن بیستم

محمدصادق کوشکی، انقلاب اسلامی را تنها انقلاب فرهنگی قرن بیستم دانست و اظهار داشت: کتاب، اعلامیه، شعار و نوار صوتی، ابزار مبارزه در این انقلاب بودند. مساجد و هیات‌ها، کانون‌های انقلابی بودند و ساواک در منازل مبارزان، به دنبال کشف اسلحه نبود. بلکه در پی جمع‌آوری کتاب‌ها و اعلامیه‌ها بود.\
به گزارش خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا) نشست تخصصی “انقلاب اسلامی و تاثیر آن بر تحول هویت فرهنگی ایران”، صبح امروز (پنجم تیر ماه ۹۰) با حضور و سخنرانی دکتر محمد صادق کوشکی، پژوهشگر و نویسنده، به همت پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی برگزار شد.

وی در آغاز این نشست، با اشاره‌ای گذرا به جنبه‌های منفی نهادینه شده در هویت مردم در طول تاریخ پیش از وقوع انقلاب مانند فردیت‌گرایی و تمرکز بر منافع شخصی، اظهار داشت: برخی انقلاب اسلامی را یک تحول سیاسی صرف، ارزیابی می‌کنند و جز این، هیچ تکلیفی را برعهده آن نمی‌دانند. اما با مراجعه به دیدگاه‌های بنیان‌گذار انقلاب اسلامی و رهبران فکری انقلاب در مقاطع قبل و بعد از انقلاب، درمی‌یابیم که تغییر در نظام سیاسی، اولین مرحله انقلاب اسلامی بوده است.

کوشکی، انقلاب را پروژه‌ای چند مرحله‌ای خواند و تصریح کرد: تغییر در بافت فرهنگی و هویت انسان، مهم‌ترین گام انقلاب اسلامی است. در واقع هدف اصلی امام‌خمینی (ره) به عنوان رهبر انقلاب، بنا کردن حکومت و تمدن دینی بوده است. متاسفانه با وجود این‌که ایجاد تحول عمیق در فرهنگ انسان ایرانی، مهم‌ترین هدف انقلاب بوده، اما تاکنون، آنچنان که باید، مولفه‌های هویت انسان ایرانی در جامعه رسوخ پیدا نکرده است. البته این هویت در اوایل انقلاب و در فاز اول، توسط مردم پذیرفته شد.

وی هر مکتب را در پی معرفی یک انسان و الگو برای جامعه دانست و تاکید کرد: انقلاب اسلامی نیز از این قاعده مستثنی نیست. بعد از انقلاب، اولین گام با استفاده از الگوها و اسطوره‌های مذهبی برداشته شد. امام‌خمینی (ره) در سخنرانی‌های خود، تسلیم نشدن در مقابل ظلم و ستم و مرگ با شرافت را مورد تاکید قرار می‌دادند و از این روش و به صورت غیر مستقیم، امام‌علی (ع) و امام‌حسین (ع) که مبنای تفکر امام(ره) بودند، به اسطوره‌هایی در ذهن مردم ایران تبدیل شدند.

نویسنده کتاب “تبار ترور” اضافه کرد: معرفی این اسطوره‌ها، باعث کشش افراد جامعه به سوی آن‌‌ها شد و سعی کردند که خود را به ویژگی‌های اسطوره‌ها مانند ایثار و تقدم منافع دراز مدت جامعه به منافع شخصی نزدیک کنند. در پی این تحولات، حرکت انقلاب اسلامی، بین سال‌های ۱۳۴۲ تا ۱۳۵۷ شکل می‌گیرد و به ثمر می‌نشیند.

دکتر محمد صادق کوشکی، با اشاره به مخالفت امام‌خمینی (ره) با مبارزه مسلحانه در مقابل حکومت پهلوی تصریح کرد: ایشان تنها در روز نوزدهم بهمن سال ۱۳۵۷ و برای دفاع از همافران، دستور دفاع از آن‌ها را صادر کردند. چون امام(ره)، قصد راه‌اندازی حکومت و تمدن دینی را داشت و به همین سبب، هر گونه تحول باید در ذهن و فکر مردم رخ می‌داد.

وی انقلاب اسلامی را تنها انقلاب فرهنگی قرن بیستم دانست و اظهار داشت: کتاب، اعلامیه، شعار و نوار صوتی، ابزار مبارزه در این انقلاب بودند. مساجد و هیات‌ها، کانون‌های انقلابی بودند و ساواک در منازل مبارزان، به دنبال کشف اسلحه نبود. بلکه در پی جمع‌آوری کتاب‌ها و اعلامیه‌ها بود.

این پژوهشگر انقلاب در ادامه نشست تخصصی “انقلاب اسلامی و تاثیر آن بر تحول هویت فرهنگی ایران” گفت: بعد از پیروزی و ایجاد تغییر در ساختار سیاسی در فاز اول انقلاب، نوبت مرحله دوم، یعنی تغییر فرهنگی رسید. اما در این مقطع، شکافی بین افراد دارای مولفه‌های انسان تراز انقلاب و اکثریت مردم ایجاد شد. تفکرات گروه اول، برخاسته از منابع فکری تشیع بوده و با انسان‌های پیش از خود متفاوت‌اند. آن‌ها علاوه بر ارزش‌گذاری هنجاری، جهت‌گیری و اهداف خاص خود مانند ساده‌زیستی و دوری از جبرگرایی را مدنظر داشتند.

کوشکی، با اشاره به تکثیر این تفکرات در سطح جامعه تاکید کرد: در طول جنگ ‌تحمیلی عراق علیه ایران، انسان‌های تراز انقلاب، برای اداره جنگ حضور پیدا کردند، اما بیشترین سهم، از آن افرادی بود این خصوصیات را کسب کرده بودند. اما بعد از جنگ، دیگر به چنین احساساتی مانند ایثار و ساده‌زیستی نیازی نبود و به همین سبب، هویت انسان ایرانی قبل از انقلاب، در زاویه هایی مانند فردیت‌گرایی دوباره بروز پیدا کرد. این تغییر،‌ حتی خود را در عرصه ادب و هنر نیز نشان می‌دهد و شاعران، نویسندگان و هنرمندان، این تقابل و دوگانگی هویتی را به تصویر می‌کشند.

دانش‌آموخته دکترای اندیشه سیاسی، با اشاره به اشعار علیرضا قزوه و زنده‌یاد سید حسن حسینی در این‌باره خاطرنشان کرد: اکنون جناح‌های سیاسی، قصور و کمرنگ شدن ارزش‌ها و معیارهای انسان تراز انقلاب در جامعه را بر گردن یکدیگر می‌اندازند. در حالی‌که حوزه سیاسی،‌ توانایی ایجاد تغییر در مولفه‌های فرهنگی را ندارد، بلکه تنها فضای این تغییرات را با هدایت خود نشان می‌دهد.

دکتر محمد صادق کوشکی در ادامه، به بیان ویژگی‌های انسان تراز انقلاب پرداخت و اظهار داشت: او “معتقد” بوده و نسبت خود با جهان را مشخص کرده است. “تکلیف” محور بوده و چون برای توانایی خود محدودیتی قائل نیست، “قدرت نامحدودی” پیدا می‌کند. از هیچ چیزی نمی‌ترسد و “خودباوری” دارد و با اتکا به “عقلانیت متکی بر چارچوب وحی”، خود را تسلیم سرنوشت نمی‌داند. همچنین “دیگرخواه” و “خودساز” است.

وی در پایان، تنها راه به ثمر نشستن “الگوی توسعه و پیشرفت ایرانی و اسلامی” را وابسته به ارایه تعریف دقیق، کاربُردی و عملیاتی از هویت ایرانی بر اساس انقلاب اسلامی و اشاعه صحیح آن در جامعه دانست و تاکید کرد: اگر به این هدف دست پیدا نکنیم، تحقق اهداف الگوی توسعه و پیشرفت ایرانی و اسلامی، امکان‌پذیر نخواهد بود.

یک پاسخ به “کتاب، ابزار تحقق انقلاب اسلامی ایران در قرن بیستم”

  • باسمه تعالی
    با تشکر از جناب استادکوشکی
    انسان تراز انقلاب اسلامی از مفاهیمی است که هنوز تازه وارد است و ابعاد آن به خوبی تبیین نشده است، امیدواریم در گفتگوی‌های بعدی بیشتر به تبیین ابعاد آن بپردازید

یک نظر بگذارید