جستجو
آرشیو

انقلاب اسلامی مفهوم عقلانیت را به چالش کشید

ناکامیِ سازش که مصداق پذیرش انحصار دیپلماسی در دست قدرتمندان است؛ حتی خود را در حادثه عاشورا هم نشان می‌دهد که عده‌ای حرکت امام حسین(ع) را برخلاف عقل می‌دانستند چون با منافع کوتاه مدت سازگار نیست. اما امام حسین(ع) حرکت خود را با عقل توحیدی عاقلانه می‌دانست و در دراز مدت ثابت شد که آنهایی که برای منافع کوتاه مدت دنیا با یزید سازش کردند حتی به همان گندم ملک ری نیز نرسیدند

نشست علمی عقلانیت انقلابی با حضور محمدصادق کوشکی عضو هیئت علمی دانشگاه تهران، حجت‌الاسلام علی ذوعلم عضو هیأت علمی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، حجت‌الاسلام داوود مهدوی زادگان عضو هیأت علمی پژوهشگاه علوم انسانی در موسسه پژوهشی فرهنگی انقلاب اسلامی برگزار شد.

در این نشست محمدصادق کوشکی عضو هیئت علمی دانشگاه تهران گفت: عقل از مفاهیمی است که به تعداد متفکران برای آن تعریف ارائه شده اما تعاریف آن جامع نیست. عقل جزء مفاهیم سهل و ممتنع است. در مفهوم دینی عقل به معنای خرد آفرینش است و عقل آن چیزی است که موجب عبادت پروردگار شود. عقلی که امروز در جهان از آن یاد می‌کنند معادل رشنالیته است. واژه «عقل ابزاری» بیانگر روش کسب و حفظ منافع کوتاه مدت شخصی یا برای عده‌ای محدود است و منفعت چیزی است که موجب رنج کمتر و لذت بیشتر می‌شود. این تعریفی است که در مدرنیته از عقل می‌گویند.

در انقلاب فرهنگی رنسانس، رشنالیته را به خرابکاری و بر هم زدن بنیانهای وضع موجود تعبیر می‌کنند. از رنسانس تا امروز، رشنالیته وضع موجود در حوزه‌های سیاست، اقتصاد و… را بر هم زده تا به وضع مطلوب یعنی همان منافع به معنای لذت بیشتر و رنج کمتر برسد. پس رشنالیته هم مفهومی انقلابی دارد. چون در پی تغییر است. حتی اکنون می‌خواهند بنیانهای مدرنیته را بر هم بزنند و پست مدرنیسم را حاکم کنند و این را پدیده‌ای عقلانی می‌دانند.

وی افزود: تفکر قالب در هر دوره، کسانی که به دنبال بر هم زدن وضع موجود بودند را تندرو و افراطی خطاب می‌کرد؛ اما در دوره‌های بعدی همین افراد را متفکر خواندند. اگر روزی ماکیاولی را ترد و تکفیر کردند؛ در دوره‌های بعد او را متفکری برجسته خواندند. لویی پاستور که در قرن نوزدهم صحبت از پاستوریزه کردن خوراکی‌ها به خاطر از بین بردن میکروبهای موجود در آن می‌کرد؛ در آکادمی علوم پزشکی فرانسه مورد تمسخر قرار گرفت و از آنجا اخراج شد. اما بعدها جهان غرب تفکر پاستور را عین عقلانیتِ رشنال خواند.

کوشکی تصریح کرد: نگاه دیگری که درون رشنالیته شکل گرفته این است که فقط عده‌ای محدود حق اعمال تغییر در وضع موجود را دارند و معتقد هستند که همه افراد در حدی نیستند که افق تحول و تغییر را تشخیص دهند و اگر شخص دیگری بخواهد در وضع موجود اعمال تغییر کند این کار را غیرعقلانی تلقی می‌کنند. بیش از ۲۰ سال است که در کشورهای غربی موضوع نقد دموکراسی توسط برترین اساتید مطرح می‌شود و از آن به عنوان راهکاری که اجباراً پذیرفته‌ شده یاد می‌کنند و این گفتمان را عقلانی می‌دانند. اما امروز اگر اشخاص دیگری دموکراسی را نفی کنند؛ تفکر آنها را غیرعقلانی جلوه می‌دهند. یعنی فقط خودشان را صاحب حق نقد، اعتراض و تغییر وضع موجود می‌دانند.

انقلاب اسلامی مفهوم عقلانیت را به چالش کشید

وی افزود: اتفاقی که در انقلاب اسلامی رخ داد؛ به چالش کشیدن عقلانیت است؛ عقلی که خواهان جلب منافع دراز‌مدت طولانی برای کل بشریت است؛ برخلاف آریستوکراسی که منافع کوتاه مدتی را برای عده ای محدود می‌خواهد. عقل توحیدی بیانگر این است که خداوند انسان را آفریده تا به سوی تکامل حرکت کند. در عقل توحیدی تغییر باید دائمی باشد ما از این که دو روزمان یکسان باشد نهی شده‌ایم و اسلام هیچ گونه محافظه‌کاری و درجازدن را نمی‌پذیرد. امروز قدرت‌های بزرگ در عرصه جهانی خواهان حفظ وضع موجود هستند و به وسیله دیپلماسی می‌خواهند به جهان سوم القا کنند که عقلانیت در اختیار قدرتهای بزرگ است و آنها خواهان حفظ وضع موجود هستند. به همین دلیل مقام معظم رهبری می‌فرمایند: «من دیپلمات نیستم، انقلابی هستم». یعنی من تلاشی برای حفظ برتریت غربی ندارم. نگاه رهبری این است که حتی اگر ما بخواهیم رشنالیزم به معنای جلب منافع کوتاه‌مدت را اعمال کنیم؛ باز هم با سازش به هدف مطلوب نمی‌رسیم. ناکامیِ سازش که مصداق پذیرش انحصار دیپلماسی در دست قدرتمندان است؛ حتی خود را در حادثه عاشورا هم نشان می‌دهد که عده‌ای حرکت امام حسین(ع) را برخلاف عقل می‌دانستند چون با منافع کوتاه مدت سازگار نیست. اما امام حسین(ع) حرکت خود را با عقل توحیدی عاقلانه می‌دانست و در دراز مدت ثابت شد که آنهایی که برای منافع کوتاه مدت دنیا با یزید سازش کردند حتی به همان گندم ملک ری نیز نرسیدند./ تسنیم

یک نظر بگذارید