جستجو
آرشیو

مسجد؛ جایی برای زندگی نه فقط عبادت

مسجد جایی برای همه زندگی است نه فقط عبادت/ رسانه اختصاصی اسلام، مسجد است

محمدصادق کوشکی، کارشناس مسائل سیاسی و عضو هیئت علمی دانشگاه تهران عصر دیروز، ۲۹ مردادماه در کارگاه تخصصی «مسجد و رسانه» که در حاشیه نمایشگاه «راه‌های میان‌بر» ویژه مساجد نمونه کشور در شیراز با طرح این سئوال که مسجد و رسانه چه نسبتی با هم دارند و آیا تعریفی که از مسجد داریم تعریف درستی است یا خیر، گفت: این روزها اگر به جوانان خود بگوییم اولین چیزی که از نام مسجد به ذهن او می‌رسد چیست، می‌گوید ختم و شاید بگویند نماز جماعت.
وی با بیان اینکه عموم جوانان ما اولین باری که پایشان به مسجد باز شده شاید ختم یکی از نزدیکانش بوده که مجبور بوده‌اند، بروند، افزود: حتی اگر از مسجدی‌ها این سئوال را بپرسیم می‌گویند، نماز جماعت و احیای شب قدر است.

کوشکی با تصریح اینکه پیامبر مکرم اسلام(ص) بنیانگذار مسجد بوده است، گفت: باید ببینیم بنیانگذار مسجد و کسی که اولین مسجد دنیا را ساخت، چه روایت و تعریفی از مسجد داشته است؛ آن حضرت می‌فرمایند مسجد جای زندگی است آن هم زندگی که همه‌اش عبادت است.
عضو هیئت علمی دانشگاه تهران ادامه داد: همچنین پیامبر مکرم اسلام(ص) مسجد را مکانی برای دیپلماسی خود قرار داده بود یعنی میهمانان خارجی و فرستاده‌های کشورهای دیگر را در محل مسجد می‌پذیرفت که این مسئله گاهی اوقات با اعتراض مسلمانان مواجه می‌شد اما پیامبر(ص) پاسخ می‌دادند دقیقاً این ملاقات‌ها باید در مسجد صورت گیرد و تمام کسانی که در مسجد اطراف من هستند محرم هستند پس مسجد می‌تواند جای مذاکره با سیاستمداران و سفرا باشد.
وی گفت: این اقدام پیامبر(ص) به معنای آن نبود که مکان دیگری برای مذاکره با میهمانان خارجی نبوده است، بلکه مکان‌های خوبی هم وجود داشته است اما پیامبر(ص) می‌گوید این مذاکرات در مسجد صورت گیرد زیرا اگر در این مکان مذاکره شود و اطراف ایشان مسجدی‌ها باشند، جنس مذاکره فرق می‌کند.
کوشکی، کاربردهای دیگری که پیامبر مکرم اسلام(ص) از مسجد داشتند را برشمرد و افزود: پیامبر(ص) مسجد را جایی برای کاریابی و اشتغالزایی، مکانی ازدواج و همسریابی و همچنین حل مشکلات خانوادگی، محلی برای آموزش زندگی و مکان آموزش علمی و همیاری اجتماعی و بسیج نیروها برای اعزام به جنگ‌ها قرار داده بود.

پیامبر(ص) کارهای یک دولت کامل را در مسجد انجام می‌داد
این کارشناس مسائل سیاسی با تأکید بر اینکه پیامبر مکرم اسلام(ص) در حقیقت یک دولت کامل شامل آموزش، تربیت، امنیت، دیپلماسی، معیشت و اقتصاد را در مسجد انجام می‌داد، گفت: ما می‌خواهیم همه اتفاقاتی که در زندگی انسان قرار است اتفاق افتد در مکانی رخ دهد که در آن هر عمل عبادت محسوب شود یعنی زندگی تبدیل به عبادت شود.

مسجد جایی برای همه زندگی است نه فقط عبادت
وی یادآور شد: در تعریف پیامبر(ص)، مسجد یعنی جایی برای همه زندگی آن هم زندگی که فقط دیر و رهبانیت نیست بلکه زندگی که در آن ازدواج، اشتغال، دیپلماسی و غیره وجود دارد یعنی یک زندگی کاملا کامل از همه نظر اما آیا مسجد امروز در جامعه ما چنین کارکرد ویژه‌ای دارد؟

بسیاری از بلاهایی که امروز سرمان می‌آید به خاطر این است که مساجد را به کارکرد سکولار بازگردانیدیم
کوشکی با تصریح اینکه مساجد امروز جامعه ما این‌گونه نیستند، گفت: بسیاری از بلاهایی که سر ما می‌آید، به خاطر این است که ین مسجد را برگردانیدیم به همان کارکرد ویژه سکولار خودش و گفتیم مسجد فقط جایی برای عبادت و اقامه نماز جماعت آن هم ظهر و عصر است و نه حتی نماز صبح! و ممکن است در کنار آن یک کلاس قرائت قرآن هم برگزار شود.
عضو هیئت علمی دانشگاه تهران اظهار کرد:‌ روایتی که از مسجد اکنون در جامعه ما حاکم روایت کلیسایی از مسجد و همچنین روایت سکولاری و شاهنشاهی است البته کلیسا باز هم یک قدم از مسجد امروز جامعه ما جلوتر است زیرا تمام ازدواج‌های مغرب زمین در کلیسا منعقد می‌شود یعنی هم مرگ، هم ازدواج و هم تولد و غسل تعمید مسیحیان در کلیسا انجام می‌شود اما آیا چنین چیزی در مساجد امروز ما انجام می‌شود؟ پس مساجد ما از مسجد آن‌ها سکولارتر است.
وی گفت: نتیجه چنین نگاهی به مسجد این شده که سیاست ما افسار گسیخته شده و دیپلماسی به راه غلط رفته و اقتصاد و معیشت هم فشل شده است زیرا پای افراد جامعه ما از مسجد بریده شده است در حالی که اگر خاستگاه تمام این‌ها مسجد بود، تکلیف ما در دیپلماسی، معیشت و اقتصاد این‌گونه که اکنون هست، نبود.

مسجد جای تکامل، تربیت و امنیت است
کوشکی بیان کرد: اینکه می‌گوییم مسجد مبنای انقلاب اسلامی است یعنی مسجد همه چیز زندگی است نه فقط در حد تعارف؛ مسجد جایی است که آدم‌ها در آن بزرگ می‌شوند و شعورشان افزایش و تکامل پیدا می‌کنند؛ مسجد جای تکامل، تربیت، امنیت و غیره است.

رسانه اختصاصی اسلام، مسجد است
عضو هیئت علمی دانشگاه تهران همچنین به مبحث رسانه نیز اشاره کرد و گفت: ما به این نکته توجه نمی‌کنیم که مسجد خودش یک رسانه است و رسانه اختصاصی دین ما مسجد است، یعنی جایی که پیام را منتقل می‌کند و در این مسجدی که رسانه است، تنها حاج آقایی که در آن صحبت می‌کند، رسانه نیست.
وی با تأکید بر این نکته که تمدن دینی به این نتیجه رسیده است که ساختمان مسجد هم باید رسانه باشد یعنی حتی اگر کسی به مسجد بیاید بدون حاج آقا این مسجد پیام‌هایی به او منتقل شود، گفت: مساجد امروزی دیگر رسانه نیستند چون با فرم اروپایی ساخته می‌شود.

رنگ‌های به کاربرده شده در مساجد تاریخی، زمین و آسمان را به هم پیوند می‌دهند
کوشکی، مسجد مشیرالملک شیراز را که در آن این کارگاه برگزار شد، را نمونه‌ای از مسجد رسانه برشمرد و به معماری مساجد اسلامی اشاره کرد و گفت: رنگ‌هایی که گذشتگان ما در احداث مسجد انتخاب کرده‌اند رنگ‌هایی هستند که زمین و آسمان را به هم پیوند می‌دهند و در این مسجدها رنگ‌هایی که محرک شهوت و ابعاد حیوانی انسان است، مشاهده نمی‌شود.
وی همچنین گفت: شیشه‌های رنگی مال کلیساست و در فرم اسلامی مسجد شیشه رنگی نداشته است یعنی رنگ‌ها انسان را به این نتیجه می‌رساند که یک طرف تو خاک است یعنی خاکی رنگ و یک رنگ دیگر تو آسمان است یعنی فیروزه‌ای و این مسجد به تو نشان می‌دهد که مبدأ و مقصدت کجاست.
کوشکی با بیان اینکه خطوط هلالی در این مسجدها بسیار زیاد است زیرا این خطوط هلالی خشونت را از ذهن آدم دور می‌کند و به انسان آرامش می‌دهد، گفت: البته در مباحث معماری این هلالی‌های مساجد خودش یک نوع تهویه است پس حتی معماری مساجد تاریخی ما پیام دارد و کسانی که متخصص هستند جزئیات آن را به خوبی می‌دانند.
این کارشناس مسائل سیاسی یادآور شد: مساجد اسلامی به خصوص مساجد ایرانی از قرن سوم و چهارم به بعد، تاکنون که قرن ۱۵ هستیم و در طی این ۱۲۰۰ سال، تقریباً به این شکل ساخته شده‌اند البته به جز ۶۰ سال اخیر که مساجد خود را مکعبی ساخته‌ایم.

مسجدی رسانه است که حتی ساختمانش هم حاوی پیام باشد
وی با تأکید بر اینکه مسجد رسانه اختصاصی دین اسلام است، گفت: البته منظور مسجد اصیل، مسجد نبوی است و آن مسجد، مسجد رسانه است که نه تنها نماز جماعت و حال و احوال‌هایش حتی ساختمانش هم رسانه باشد و در روزگار فعلی چه نسبتی بین رسانه با مسجد می‌تواند وجود داشته باشد.

اشاره به نمونه‌های مساجد موفق در دنیا
کوشکی در ادامه به برخی از نمونه‌های موفق مساجد در روزگار مدرن امروزی اشاره کرد و مسجد القائم بیروت را یک نمونه از این مسجد دانست که بیش از یک هزار شهید حزب‌الله را تربیت کرده است و ادامه داد: مسجد بسیار قدرت دارد حتی در سرزمین غیراسلامی که حکومتش دینی نیست، می‌تواند چنین کند.
عضو هیئت علمی دانشگاه تهران بیان کرد: اکنون در بسیاری از مساجد دنیا استفاده‌هایی از مساجد می‌کنند که عجیب است به عنوان مثال پایگاه اخوان‌المسلمین در مصر، مسجد است و این مساجد همه چیز دارند اعم از بیمارستان، مهدکودک، دانشگاه، مؤسسه تولیدی صوتی و تصویری، کمک به خانواده‌های بی‌بضاعت و غیره و قریب ۷۰۰ مسجد به این شکل در مصر وجود دارد.
وی ادامه داد: آن‌ها فهمیده‌اند که مسجد جایی است که می‌توانند در آن دولت تشکیل دهند و مردم برای رفع همه نیازهای خودشان به مسجد می‌آیند و امام جماعت همه این‌ها را کنترل می‌کنند و افرادی که در تمام قسمت‌های وابسته به این مساجد کار می‌کنند، کاملاً مسائل شرعی را رعایت می‌کنند و این چنین استفاده‌هایی از مسجد که در کشوری که حکومتش دینی نیست و نظامش سکولار است، می‌شود.
کوشکی با یبان اینکه ما در دنیا از این مسجدهای توانمند کم نداریم،‌ گفت:‌ شهید بهشتی سال‌ها در آلمان امام جماعت مسجد هامبورگ بود و کارهایی در این مسجد انجام می‌داد که اگر آن کارها را لیست کنیم به اندازه ۵ تا وزارت ارشاد، سازمان تبلیغات اسلامی و اوقاف کار می‌کرد و امروز هم چنین فضایی در این مسجد حاکم است.
وی همچنین گفت: مسجدی را در آمریکا مشاهده کردم که هر هفته تقریباً ۵ یا ۶ نفر از دانشجویان و اهل تفکر می‌آمدند و در آن مسجد مسلمان می‌شدند یعنی این مسجد آنقدر جاذبه داشت که بتواند اهالی علم را در دل کفر به‌صورت اختیاری مسلمان کند.

کار ویژه مسجد در جامعه ما با آن چیزی که می‌تواند باشد خیلی فاصله دارد
عضو هیئت علمی دانشگاه تهران با بیان اینکه کار ویژه مسجد در جامعه ما با آن چیزی که می‌تواند باشد خیلی فاصله دارد و از اوایل انقلاب تا امروز هم فاصله‌اش بیشتر شده است، گفت: اول انقلاب امام گفتند مساجد سنگر هستند اما نگفتند سنگر چه چیزی و به صورت کلی کسی متوجه این واژه نشد، بعدها فهمیدیم که مسجد سنگر است یعنی بچه‌ها ما در برابر فساد، بیسوادی، بیکار، جهل، بی‌عفتی و هر تهدیدی توسط مسجد می‌تواند حفظ شود زیرا مسجد ساختاری است که می‌تواند سنگر و پناهگاهی باشد که خانواده‌های ما را از طلاق و همه بدی‌ها حفظ کند اما این را متوجه نبودیم به همین دلیل مسجد برگشت به کارکرد زمان شاهش یعنی برگزاری نماز جماعت و مراسم ختم و فوقش کلاس قرآن.
وی به ذکر نمونه‌ای از مسجدی که نگاه مسجدالنبی در آن وجود دارد، در کشورمان پرداخت و گفت: در مسجد الجواد تهران در سال ۵۲ دو جوان خواستند کتابخانه‌ای احداث کنند که امام جماعت آن‌ها را همراهی کرد و نتیجه این مسجد چنان شد که تقریباً ۱۷ هنرمند برجسته هنر انقلاب اسلامی در آن تربیت شدند که یکی از آن‌ها فرج‌الله سلحشور است و همه کسانی که سینمای انقلاب اسلامی را بنیانگذاری کردند، به نوعی به این مسجد می‌رسند.

مسجد جایی است که هم محتوا و هم اخلاص به رسانه می‌دهد
کوشکی گفت: اما امروز گمان می‌کنیم این ظرفیت بسیار بی‌نهایت ربطی به رسانه‌ها و دنیای امروز ندارد؛ در حالی که مسجد جایی است که هم محتوا هم آگاهی، هم صفت هنرمندانه و هم اخلاص به رسانه می‌دهد و این‌ها چیزهایی که یک رسانه را دینی می‌کند وگرنه جاذبه‌های رسانه‌های غیردینی که مشخص است دروغ، موسیقی، پول و غیره است اما رسانه دینی که نمی‌تواند از این‌ها استفاده کند و در عوض باید با محتوای غنی، آگاهی آیینه صفتی و صاف بودن آن رسانه‌چی و با کار جمعی و خلاقیت بتواند آن جاذبه را ایجاد کند و این اتفاق در بهترین جایی که می‌تواند به شکل جمعی رخ دهد، مسجد است با این نگاه اگر به مسجد نگاه کنیم آن وقت خودمان و رسانه‌هایمان و فعالیت های فرهنگی ما احیا می‌شود.
این کارشناس مسائل سیاسی باز هم سخن امام راحل را مبنی بر اینکه مساجد سنگر هستند، یادآور شد و گفت:‌ این جمله یعنی پناهگاه ما در برابر همه شداید آخرالزمان می‌تواند مسجد باشد و احتمال اینکه فرزندان خانواده مسجدی از ریل خارج شود، خیلی کم است.

برای بهره‌وری از مراسم‌های حسینی،‌ آن‌ها را در مساجد برپا کنیم
وی با تصریح اینکه خوشبختانه از این مساجد فعال در کشور هست ولی باید خیلی بیشترش کنیم و در این صورت این مساجد می‌تواند پایگاه یاران آخرالزمانی امام زمان(عج) باشند، گفت: امام بعد از اینکه فرمودند مساجد سنگر هستند، فرمودند این محرم و صفر است که اسلام را زنده نگه داشت یعنی اگر از بساط حسینی هم بخواهید بهره ببرید جای آن در مسجد است.
کوشکی تأکید کرد: اگر بساط حسینی را در مسجد پهن کنیم مسلماً بهره‌وری و بازدهی آن بسیار بیشتر می‌شود و این بساط اصلاً قابل مقایسه با بساطی که به نام امام حسین(ع) در کوچه و خیابان پهن می‌شود، نیست البته به معنی این نیست که دسته‌جات بیرون نروند، اما پایگاه و پاتوق هیئتی‌ها باید مسجد باشند.

منبع:ایکنا

یک نظر بگذارید